Thị trường tuyển dụng lao động nước ngoài tại Hàn Quốc rơi vào hỗn loạn: Môi giới bất hợp pháp lộng hành, doanh nghiệp phải thuê cả lao động cư trú bất hợp pháp với mức 160.000 won/ngày

Thị trường tuyển dụng lao động nước ngoài tại Hàn Quốc đang đối mặt với nhiều bất ổn khi tình trạng thiếu nhân lực ngày càng nghiêm trọng. Trong bối cảnh doanh nghiệp nhỏ và vừa khát lao động, các đường dây môi giới bất hợp pháp hoạt động ngày càng tinh vi, thậm chí nhiều doanh nghiệp buộc phải tuyển dụng cả lao động cư trú bất hợp pháp với mức lương lên tới 160.000 won mỗi ngày để duy trì sản xuất.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu Chính phủ tiếp tục nới lỏng quy định chuyển đổi nơi làm việc đối với lao động visa E9, thị trường lao động có thể rơi vào tình trạng mất kiểm soát, đặc biệt tại các ngành sản xuất và khu vực nông thôn.

Thiếu lao động, môi giới bất hợp pháp ngày càng lộng hành

Theo phản ánh từ nhiều doanh nghiệp Hàn Quốc, thị trường tuyển dụng lao động nước ngoài theo diện visa E9 (lao động phổ thông) đang xuất hiện ngày càng nhiều môi giới trái phép.

Tháng 6 vừa qua, một doanh nghiệp sản xuất thùng kim loại tại tỉnh Chungcheong Nam đăng thông báo tuyển lao động E9 trên cổng tuyển dụng của Chính phủ Hàn Quốc (Employment24). Chỉ vài ngày sau, một nữ môi giới người Việt khoảng hơn 30 tuổi đã trực tiếp đến công ty để giới thiệu 4 lao động Việt Nam.

Đại diện doanh nghiệp cho biết:

"Không chỉ có môi giới người Việt, chúng tôi còn gặp các môi giới đến từ Bangladesh và Uzbekistan. Có cảm giác hệ thống cấp phép tuyển dụng lao động nước ngoài hiện nay không còn được quản lý chặt chẽ như trước."

Theo quy định của Chế độ cấp phép tuyển dụng lao động nước ngoài (Employment Permit System - EPS), việc cá nhân hoặc tổ chức tư nhân đứng ra môi giới lao động E9 là hành vi bị cấm nhằm ngăn chặn tham nhũng trong tuyển dụng và hạn chế tình trạng cư trú bất hợp pháp.

Doanh nghiệp cần người gấp nhưng chờ phân bổ lao động quá lâu

Nhiều doanh nghiệp nhỏ cho biết họ đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc tuyển dụng.

Một đại diện doanh nghiệp sản xuất chia sẻ:

• Thời gian chờ Chính phủ phân bổ lao động nước ngoài rất dài.
• Sau khi tuyển được người, nhiều lao động lại nhanh chóng muốn chuyển sang doanh nghiệp khác chỉ vì mức lương cao hơn vài nghìn won.

Theo doanh nghiệp này:

"Các môi giới đang lợi dụng chính khoảng trống đó để kiếm lợi."

Không chỉ thị trường lao động E9, lĩnh vực tuyển dụng lao động thời vụ theo visa E8 cũng đã xuất hiện nhiều đường dây môi giới hoạt động trái phép trong thời gian qua.

Hàn Quốc hiện có hơn 1,1 triệu lao động nước ngoài

Theo thống kê của Bộ Tư pháp Hàn Quốc:

• Tổng số người nước ngoài đang cư trú tại Hàn Quốc đã vượt 1,1 triệu người.
• Trong đó có khoảng 321.000 lao động visa E9, chiếm gần 29% tổng số lao động nước ngoài.
• Khoảng 80% lao động E9 đang làm việc trong các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ.

Nhiều ý kiến cho rằng quy mô lao động nước ngoài ngày càng lớn nhưng hệ thống quản lý hiện nay chưa theo kịp nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Môi giới ngày càng tinh vi, thu phí bằng nhiều tháng lương

Theo giới doanh nghiệp, các đối tượng môi giới hiện hoạt động rất chuyên nghiệp.

Nhiều người là:

• Người nước ngoài đã nhập quốc tịch Hàn Quốc.
• Người làm dịch vụ hành chính.
• Các nền tảng tuyển dụng trực tuyến.

Một số nền tảng còn giới thiệu trực tiếp lao động E9 muốn chuyển việc đến doanh nghiệp có nhu cầu.

Phí môi giới được cho là rất cao.

Nếu giúp lao động chuyển sang doanh nghiệp có điều kiện làm việc tốt hơn, môi giới có thể thu khoản phí tương đương 2 đến 3 tháng tiền lương của người lao động.

Chiêu thức "đặt hàng" lao động theo đúng người mong muốn

Theo bài báo, các đường dây môi giới còn nghĩ ra nhiều cách để lách quy định.

Một số doanh nghiệp sẽ đăng tuyển trên hệ thống Employment24 nhưng ghi rất cụ thể các đặc điểm như:

• Chiều cao.
• Cân nặng.
• Đặc điểm ngoại hình.

Mục đích là để "đặt chỗ" cho đúng người lao động mà môi giới đã chuẩn bị sẵn.

Trong khi đó, một số lao động nước ngoài cố tình từ chối các doanh nghiệp do Bộ Lao động giới thiệu và tiếp tục chờ cho đến khi được phân về đúng công ty mà họ mong muốn.

Nhiều doanh nghiệp phải thuê lao động cư trú bất hợp pháp

Tại nhiều địa phương thiếu lao động nghiêm trọng, đặc biệt ở vùng nông thôn, nhiều công ty cho biết họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc thuê lao động cư trú bất hợp pháp.

Một doanh nghiệp chế biến thực phẩm tại tỉnh Gyeongsang Bắc tiết lộ:

• Công ty đang thuê khoảng 10 lao động cư trú bất hợp pháp đến từ Malaysia và Việt Nam.
• Mức lương được trả lên tới 160.000 won/ngày.

Giám đốc doanh nghiệp cho biết:

"Số lượng lao động nước ngoài được phép tuyển phụ thuộc vào số lao động Hàn Quốc đang làm việc. Nhưng ở vùng quê này thì lấy đâu ra người Hàn đến làm."

Ông thừa nhận:

"Nếu không thuê lao động cư trú bất hợp pháp thì nhà máy không thể vận hành."

Theo ông, do nguy cơ bị kiểm tra và xử lý cao hơn, nhóm lao động này thường được trả lương cao hơn lao động Hàn Quốc từ 20 đến 30%.

Chính phủ xem xét nới lỏng quy định chuyển nơi làm việc của lao động E9

Theo quy định hiện hành:

Người lao động nhập cảnh bằng visa E9 phải làm việc tại doanh nghiệp đầu tiên trong 3 năm.

Chỉ khi xảy ra các trường hợp như:

• Doanh nghiệp đóng cửa.
• Bị đối xử bất công.
• Hoặc các lý do được pháp luật công nhận,

người lao động mới được phép chuyển nơi làm việc, tối đa 3 lần, đồng thời vẫn phải chuyển trong cùng khu vực được quy định.

Tuy nhiên, Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc đang xem xét sửa đổi quy định theo hướng:

• Giảm thời gian làm việc tối thiểu tại doanh nghiệp đầu tiên từ 3 năm xuống còn 1 đến 2 năm.
• Nới lỏng một phần giới hạn khu vực khi chuyển việc.

Đề xuất này dự kiến sẽ được đưa ra thảo luận tại kỳ họp Quốc hội Hàn Quốc vào tháng 9 tới.

Doanh nghiệp nhỏ lo mất lao động đã đào tạo

Thông tin về việc có thể nới lỏng quy định chuyển việc đã khiến nhiều doanh nghiệp lo lắng.

Một doanh nghiệp sản xuất linh kiện ô tô tại Daegu cho biết:

"Chỉ cần nghe tin sẽ được chuyển việc dễ hơn là nhiều lao động nước ngoài đã bắt đầu tính chuyện nghỉ."

Trong khi đó, đại diện một công ty xử lý bề mặt tại Incheon chia sẻ:

"Phải mất gần một năm đào tạo thì lao động nước ngoài mới làm việc thành thạo. Nếu họ chuyển sang công ty khác quá sớm thì doanh nghiệp bỏ công đào tạo sẽ chịu toàn bộ thiệt hại."

Theo nhiều doanh nghiệp, các ngành sản xuất truyền thống, ngành công nghiệp nặng và khu vực nông thôn sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất nếu lao động liên tục chuyển sang những doanh nghiệp có mức lương cao hơn.

Chuyên gia: Cần ưu tiên giúp lao động nước ngoài ổn định cuộc sống

Nhiều chuyên gia cho rằng trọng tâm chính sách lao động nước ngoài không nên chỉ hướng đến việc mở rộng quyền chuyển việc mà cần tạo điều kiện để người lao động gắn bó lâu dài.

Giáo sư Seo Gwang Seok, Khoa Chính sách Đa văn hóa, Đại học Inha, nhận định:

"Nếu cho phép lao động E9 được sống cùng gia đình tại Hàn Quốc, nhiều vấn đề về quyền lợi sẽ được cải thiện và động lực chuyển việc cũng sẽ giảm đáng kể."

Ông cho rằng đã đến lúc Hàn Quốc cần rà soát và điều chỉnh toàn diện chính sách lao động nước ngoài để vừa bảo đảm quyền lợi của người lao động, vừa giúp doanh nghiệp duy trì nguồn nhân lực ổn định, tránh tình trạng thiếu hụt lao động ngày càng nghiêm trọng.

hankyung